مسجد جامع زهان، (سایت کویرها و کوههای ایران)

مسجد جامع زهان در طول دوره های تاریخی تحت تاثیر دو عامل زلزله و سیل چندین مرتبه تخریب و بازسازی شده است که آخرین بار در سال 76براثر زلزله ویران گردید.بنای اولیه این مسجد د ردوره صفویه احداث گردیده است. موقعیت آن در بخش میانی زهانی و در جوار رودخانه واقع شده شکل و فرم پلان آن بامسجد جامع قاین و افین تفاوت دارد.دارای یک ایوان رفیع و دو غرفه در اطراف آنست .شبستانی ندارد درب ورودی از ضلع شمال غربی بوده و ایوان رفیع آن گچکاری شده و بر بالای ایوان تاریخی از گچکاری سال 1322ه.ق مشهود است. در انتهای ایوان محرابی ساده دارد مصالح ساختمانی در پاکار از سنگ وملات و ساروج و آجر وگچ با ترکیبی از گل می باشد. در میان دیوارها قطعات فراوانی از چوب بکار رفته تا استحکام ساختمان را بیشترنماید.
در اطراف صحن تعدادی غرفه جهت عبادت و استراحت مومنین بوده است.درطرف راست ایوان بزرگ کتیبه وقفی نصب شده که تاریخ آن مربوط به سال 1281ه.ق است. مضمون آن پیرامون موقوفه ای از وقف آقا رضا ابن حسن خان میباشد.
آب انباری نیز در جوار مسجد قرار داشته که آب شرب مورد نیاز را تامین می نمود.
تعداد 6مغازه متعلق به مسجد در دو طرف درب ورودی وجود داشته که به اجاره داده می شد و در آمد آن صرف امور مسجدمیگردید.
مدرسه علمیه حمام و کاروانسرای بزرگ زهان در جوار مسجد قرار داشتند اینجا محل جنب وجوش و ازدحام جمعیت بود در حقیقت مجموعه ای از پدیده های جغرافیائی شامل عنصر مذهبی تجاری و رفاهی از سیمای کالبدی فرهنگی زهان قدیم را شکل می داد. تعداد زیادی از موقوفات منطقه زهان وقف بر این مسجد بود.200سال قبل فرد خیری بنام بکابلی از اهالی بشیران که در افغانستان سمت درباری داشت پولی فرستاد تا ایوانی به طرح مسجد گوهر شاد برای مسجد جامع زهان بسازند. این کار توسط میرزا محمد حسین قاصر انجام شد. اما بعد از اتمام کار که وی از محل بازدید نمود گویا این ساخته شده مورد پسند وی واقع نشد.

                                                                                               ((منبع سایت کویرها و کوههای ایران))

قلعه زهان(سایت شهر الکترونیک قاین)

این قلعه بر فراز کوهی در غرب زهان برخوردار از موقعیتی استراتژیکی بوده و به کمک چند برج نگهبانی درمقابل دشمنان احتمالی از زهان مراقبت می شد. پناهگاه امنی برای اهالی و خوانین زهان در طول دوره های تاریخی بوده است . این قلعه بارها مورد هجوم قرار گرفت ولی به تصرف در نیامد اغلب خوانینی که در این قلعه سکونت داشتند از فرماندهان منطقه تبعیت نمی کردند. در زمان سالار امجد در عصر اصف الدوله در حکومت مظفرالدین شاه لشکریان وی وقتی به قصد تصرف قلعه به زهان آمدند بر فراز تپه روبرو اردو زدند تا آنرا به توپ ببنندند. در آن شب زلزله ای مهیب بوقوع پیوست و 70نفر درمسجدکشته شدند چون وضعیت اسفناک بود فرمانده لشکر مهاجم اعلام آمادگی برای کمک به مردم نمود ولی اهالی درخواست کردند که بهترین کمک آنست که زودتر منطقه را ترک نمایند تا بتوانیم کشته های خویش را در کمال آسایش دفن نماییم . بدین ترتیب سالار امجد ضمن منصرف شدن از تصرف قلعه مقداری پارچه جهت دفن اموات اهداء ومحل را ترک نمود. در زمان امیر علم خان حاکم قاینات بدلیل عدم اطاعت خوانین با آنکه بارها به این قلعه حمله شد ولی موفق نشدند. تا اینکه سرانجام با حیله و نیرنگ نگهبان برج علی پارسی که از برج های مهم و حساس قلعه بود را توسط نامزدش فریب داده و قلعه را تصرف مینمایند. مکان یابی زهان قدیم بر اساس عامل امنیت صورت گرفته و این قلعه تا حد زیادی در تامین امنیت نقش کلیدی ایفاء نموده است.

                                                                                     ((منبع سایت شهر الکترونیک قاین ))